Dom Spotkań
z
Historią







Pogotowie Archiwalne




Serwis fotograficzny XX wieku














   
Słownik Opozycji w PRL 1956 -89
 >>Wejdż do Słownika<<
I. Wstęp
Od początku 1997 roku Ośrodek KARTA realizuje prace dokumentacyjne dotyczące działaczy i środowisk opozycji demokratycznej w PRL. Jednym z efektów tego programu jest pierwszy tom wydawnictwa Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–89, który ukazał się w grudniu 2000 nakładem KARTY. Publikacja zawiera 160 tekstów różnych autorów (prezentujemy wybrane biogramy). Obecnie przygotowywany jest tom drugi.
II. Kształt słownika
Na Słownik złoży się około 350 biogramów (o objętości około 5 tys. znaków każdy), zestawionych alfabetycznie w każdym z tomów (w tzw. systemie holenderskim) i opatrzonych zdjęciem portretowym bohatera, a także indeksy: osobowy i rzeczowy. Wyboru najważniejszych postaci opozycji, których biogramy trafią do Słownika, dokonała Rada Programowa: dr Antoni Dudek, Marek Goldfinger-Kunicki, red. Zbigniew Gluza, dr hab. Andrzej Friszke, prof. Marcin Kula, red. Jan Skórzyński. Redakcję Słownika stanowią: Jan Skórzyński (redaktor naczelny), Paweł Sowiński, Małgorzata Strasz.
III. Założenia wyjściowe
  1. Przyjęto, że Słownik obejmie osoby, które w sposób świadomy i bez odwoływania się do przemocy wyrażały konsekwentnie swój sprzeciw wobec systemu komunistycznego.
  2. W Słowniku znajdą się przedstawiciele wszystkich znaczących środowisk opozycyjnych z całego kraju.
  3. Ze względu na zasadniczo odrębny charakter oporu w okresie 1944–56, za cezurę otwierającą etap opozycji politycznej przyjęto rok 1956.
  4. Koncepcję doboru kandydatów doSłownika oparto o następujące kryteria:
    • bezsprzeczne znaczenie osoby dla polskiej opozycji,
    • maksymalna reprezentatywność przedstawicieli samodzielnych środowisk antykomunistycznych z uwzględnieniem różnorodnych form oporu,
    • intelektualny lub symboliczny wpływ na dzieje opozycji,
    • prowadzenie działalności opozycyjnej na tereniePRL.
  5. Podstawę źródłową Słownika stanowią:
    • powstałe po 1989 roku opracowania i artykuły prasowe,
    • relacje bohaterów Słownika oraz osób zaangażowanych w ruch opozycyjny,
    • wydawnictwa podziemne i emigracyjne,
    • spuścizny osób prywatnych,
    • dokumenty archiwalne
IV. Struktura biogramu
  1. nagłówka zawierającego imiona i nazwisko, pseudonimy używane po 1956 roku, pełną datę i miejsce urodzenia (ewentualnie datę i miejsce śmierci), krótką informację o rodzinie bohatera, nazwy szkół, do których uczęszczał oraz lata rozpoczęcia i zakończenia ostatniego etapu edukacji, miejsca pracy z datami rocznymi, przynależność do organizacji — oficjalnych, jak również niezależnych — oraz funkcje w nich sprawowane. Nagłówek zbudowany jest z równoważników zdań. Powinien uwzględniać także informacje o działalności po 1989 roku, do chwili obecnej.


  2. części podstawowej opisującej początek działalności niezależnej, rodzaje aktywności, udział w organizacjach i środowiskach opozycji, udział w strajkach, protestach, głodówkach, udział w tworzeniu i utrzymywaniu (redakcja, druk, kolportaż) podziemnych czasopism, wydawnictw, radiostacji, publikacje w drugim obiegu (tytuły, daty, nazwy wydawnictw oraz miejsca wydania książek oraz najważniejszych tekstów publicystycznych), inne dokonania, imiona i nazwiska współpracowników, doznane represje, kontakty z dysydentami w innych krajach itp.
    Część podstawowa biogramu nie jest jedynie zbiorem faktów z życia opisywanej postaci. Biogram przedstawia sylwetkę osoby, zwracając uwagę na motywacje towarzyszące działalności opozycyjnej, kierunki myślenia i strategię działania. Przy takim ujęciu wykorzystano cytaty pochodzące od bohaterów czy opinie o opisywanej osobie wyrażane przez innych. Znalazły się tutaj też informacje o zdarzeniach epizodycznych ukazujących przeżycia bohatera. Ta część kończy się na roku 1989.
Webmaster ETOP